Thuisbehandeling van verslaving

Bel 0294 450 186 (bereikbaar ma-vr van 9:00 tot 19:00 uur)

Tegen de stroom in

LEF Magazine, Mei 2012

The Home Clinic behandelt verslavingen thuis

Stoppen met verslaving betekent meestal tijdelijk alles achterlaten. Je vertrouwde wereld verruilen voor het neutrale terrein van de kliniek, ver weg van verleidingen, gedragspatronen en herinneringen aan middelengebruik. Na plusminus drie maanden ben je clean en pak je je nieuwe, nuchtere leven weer op. "Mééstal gaat het zo. Maar dat hoeft niet, zegt oprichter van The Home Clinic Annette van Dijk."Stoppen, doe je het beste thuis."

Door Linda de Waart


Soms zien we vreselijk zieke mensen. Ze willen hulp, maar zullen nooit bij een reguliere kliniek aankloppen. Voor hen is de stap tè groot en dat is schrijnend. Wij verlagen de drempel en bieden een individuele behandeling, anoniem en in de eigen veilige omgeving. Het is helemaal niet nodig alles op te geven om van je verslaving af te komen.

Econometrist en methodoloog Annette van Dijk richtte in 2004 samen met haar partner The Home Clinic op. Een verslavingskliniek die recht tegen de stroom van reguliere verslavingszorg ingaat. Als enige in Nederland biedt The Home Clinic thuisbehandelingen aan.

Alleen thuis kun je leren omgaan met de valkuilen die bij verslaving horen.

Linda: Hoe kom je erbij verslavingen thuis te behandelen?

Annette: Ik had een topfunctie in het bedrijfsleven, maar dat bracht niet de voldoening die ik zocht. Ik wilde met mensen werken, iets betekenen voor de maatschappij. Ik startte een studie Methodologie en werkte daarnaast als vrijwilliger in een psychiatrische instelling. Daar merkte ik dat patiënten die langdurig in behandeling zijn veel autonomie inleveren. De controle over hun leven lag ineens in handen van hulpverleners, niet meer bij henzelf. Zo gebeurde het dat hoogopgeleide mensen de hele dag aardappels stonden te schillen omdat de therapeut besloot dat dat "goed" was. Ik kon me niet voorstellen dat het een positieve bijdrage aan de behandeling leverde. Het stuitte me tegen de borst. Mijn partner die in de verslavingszorg werkte, had soortgelijke ervaringen. Bovendien werd er in zijn instelling vaak gevraagd naar thuisbehandelingen. Eén en één was twee en zo ontstond het idee voor The Home Clinic. We wilden cliënten een oplossing bieden waarbij ze zelf de touwtjes in handen hielden. Ze hoeven niet passief een verslavingsbehandeling te ondergaan, ze kunnen er een actieve rol in spelen. Thuis en met hulp van dierbaren.

Linda: Wat houdt een behandeling bij The Home Clinic precies in?

Annette: Thuis is de beste leerschool. Alleen thuis kun je leren omgaan met de valkuilen die bij verslaving horen. Gedurende het hele traject begeleidt altijd dezelfde therapeut de cliënt. Ook wordt een Home Team van familieleden gevormd. De therapeut geeft hen inzicht in de verslaving en traint hen in de juiste ondersteuning van de cliënt. Andersom leert de cliënt samenwerken met de mensen om hem heen. We zoeken verder naar duurzame talenten of vaardigheden die cliënten al in zich hebben, maar moeten herontdekken: de "positieve bekrachtigers". Tegelijkertijd proberen we gedragspatronen van zowel cliënt als familieleden � te doorbreken die juist de verslaving bekrachtigen. Boven alles staat de cliënt. Hij bepaalt waar, wanneer en met wie de behandeling plaatsvindt. Het totale traject duurt drie tot zes maanden. In het begin is er zeer intensief contact en tijdens de detoxperiode zelfs meerdere keren per dag. Hoe beter de cliënt op eigen benen kan staan, des te minder worden de contacten. Tot het moment dat het behandeldoel is gehaald.

Linda: Stoppen met een middel is niet zonder risico. In een kliniek zijn er dag en nacht verpleegkundigen bij. Hoe zit dat als je thuis stopt? Kun je de veiligheid van cliënten dan wel waarborgen?

Annette: Ja, dat kan. Het draait allemaal om goed monitoren. Als iemand stopt krijgt hij ontwenningsverschijnselen. Daar kun je op anticiperen met medicijnen. Gedurende de detoxperiode spelen de leden van het Home Team een belangrijke rol. Bijgestaan door deskundigen van The Home Clinic begeleiden zij de cliënt in het afkicken en ontgiften. Zij leren daarnaast bij welke signalen ze acuut aan de bel moeten trekken. We betrekken ook de huisarts bij de behandeling. Wordt iemand toch ziek dan zijn we er direct bij. Op die manier kan het niet misgaan.

Veel cliënten vallen na ontslag uit een kliniek direct terug. Zij hebben niet geleerd de gebruikspatronen van thuis te doorbreken.

Linda: Veel verslaafden in herstel zweren bij een open aanpak in de kliniek: 24 uur per dag toezicht, strakke regels, groepscontact, alles op tafel Ook nadien is openheid van groot belang om clean te blijven. The Home Clinic doet het helemaal anders en behandelt cliënten individueel en anoniem. Hoe zit dat?

Annette: Je hebt het over de ervaringen van mensen die al in een kliniek geweest zijn. Voor hen was die methode blijkbaar wel effectief. Ik zeg ook niet dat reguliere verslavingszorg niet werkt, het is alleen niet voor iedereen geschikt. Het moment waarop iemand besluit te stoppen, is een enorme stap waarbij mensen vaak al het gevoel hebben dat ze een groot deel van hun autonomie opgeven. Ze vinden dat ze geen keuze hebben, ze moeten afscheid nemen van hun "vriend" verslaving. Wanneer ze dan hulp zoeken bij een kliniek, dwing je ze ook nog eens afscheid te nemen van alles wat hen dierbaar is: een mooi gezin, fijne baan, vrienden, een eigen bedrijf. Voor een hoop mensen werpt dat een te hoge drempel op. En bovendien; niet iedereen kan of wil er zomaar een paar maanden tussenuit. Heb je een eigen bedrijf of een hoge functie? Dan is het best lastig. Laat staan dat je het gewoon niet prettig vindt mee te draaien in een strak regime en ervaringen met vreemden te delen. Tja, wat moet je dan? Dan maar geen hulp en je lot aanvaarden? Of ga je toch naar die kliniek terwijl je er eigenlijk geen vertrouwen in hebt? Juist dat vertrouwen is zo belangrijk voor een geslaagde behandeling. Het gaat erom dat mensen die willen stoppen een keuze hebben. Zie je een opname niet zitten, dan kun je thuis net zo goed van je verslaving afkomen. Sterker: dat kan thuis beter.

Linda: Beter dan de conventionele methode, zeg je. Hoezo?

Annette: Het leven in een kliniek is geen afspiegeling van de werkelijkheid. Veel cliënten vallen na ontslag direct terug. Zij hebben niet geleerd de gebruikspatronen van thuis te doorbreken. In Amerika is veel onderzoek gedaan waaruit blijkt dat thuisbehandeling succesvoller is dan behandeling in een kliniek. Zelf deden we ook onderzoek naar de beste behandelmethode en daarin concentreerden we ons op Community Reinforcement Approach (CRA). Een zeer effectieve gedragstherapeutische methode voor behandeling van verslaving. In plaats van cliënten te overladen met demotiverende regels en verwachtingen, stelt CRA haalbare doelen. Met kleine stappen, steun van mensen in de omgeving en door positieve bekrachtiging ervaart een cliënt succes van zijn inspanningen. Dat succes is essentieel, het stimuleert om door te zetten. Het uiteindelijke doel van CRA is een nieuwe levensstijl te vinden die meer voldoening geeft dan een levensstijl met middelengebruik. We gebruiken deze methode in The Home Clinic en boeken goede resultaten. 82 procent van de cliënten is na een jaar nog steeds clean.

Linda: Geldt dit voor alle verslavingen? Ook voor een heroïnejunk die al 25 jaar gebruikt?

Annette: We hebben er geen onderzoek naar gedaan, maar ik denk wel dat iedere verslaving thuis te behandelen is. The Home Clinic concentreert zich echter alleen op alcohol-, cocaïne- en cannabisverslaving. Een bewuste keuze. We willen onze therapeuten de gelegenheid geven zoveel mogelijk expertise op te bouwen binnen deze verslavingsvormen. Als we ons op alle bestaande verslavingen richten, kunnen we die specifieke kennis niet opdoen. En juist doordat we zo gespecialiseerd zijn, zijn we ook echt goed in de behandelingen die we aanbieden.

De cliënt heeft een ziekte, dat kun je hem niet kwalijk nemen. Wel kunnen we er samen aan werken die ziekte onder controle te houden.

Linda: Ben je niet bang dat cliënten je voor de gek houden en stiekem toch gebruiken? Ze staan niet onder continu toezicht...

Annette: Onze cliënten zijn over het algemeen erg gemotiveerd om te stoppen. 97 procent haalt zijn behandeldoel! Het valt ons verder op dat cliënten in de thuisbehandeling veel eerlijker durven te zijn over trek en al dan niet terugvallen. We meten objectief met urinetesten en ademanalysetesten, de uitslagen komen bijna altijd overeen met wat ze ons vertellen. Dat een cliënt tijdens de behandeling een keer uitglijdt, kan gebeuren. Wij zijn daar niet bang voor, maar spelen erop in. Een terugval is onderdeel van de ziekte en zeker geen reden om een traject te stoppen. We grijpen het moment juist aan cliënten te leren omgaan met trek. We leren ze de gevaren herkennen zodat ze de volgende keer wel weerstand kunnen bieden. Zo hebben ze een tool in handen waar ze de rest van hun leven iets aan hebben.

Linda: Hoe zit het met nazorg?

Annette: Het doel van The Home Clinic is de cliënt zo"n solide basis mee te geven dat hij na de behandeling geen professionele hulp meer nodig heeft. Het Home Team vormt bovendien een sterk vangnet dat geleerd heeft blijvend met het ziektebeeld om te gaan. Dat betekent natuurlijk niet dat het nooit mis kan gaan. Ex-cliënten mogen altijd bellen. Als het nodig is, springen we bij.

Als de stap naar een verslavingskliniek te groot is, moet je hulp zo laagdrempelig mogelijk aanbieden. Anonimiteit trekt mensen over de streep.

Linda:

Linda: Anonimiteit is een speerpunt van The Home Clinic. Lef Magazine treedt juist uit de anonimiteit en wil het stigma rond verslaving opheffen, het taboe doorbreken. Houd je door mensen thuis te behandelen niet het taboe in stand? Geef je ze dan niet de boodschap: "Een verslaving is iets om je voor te schamen, houd het maar lekker achter gesloten deuren?

Annette: Als je gestopt bent, is niets fijner dan over je overwinning praten. Het bekrachtigt de beslissing om niet te gebruiken. De anonimiteit waar wij het over hebben, is bedoeld voor mensen die nog afwegen of ze wel willen of kunnen stoppen. Als de stap naar een verslavingskliniek te groot is, moet je hulp zo laagdrempelig mogelijk aanbieden. Anonimiteit maakt de beslissing om te stoppen makkelijker; het trekt mensen over de streep. Zijn mensen eenmaal gestopt, dan is het essentieel dat zij uit die anonimiteit treden en hun verhaal delen. Dat hoeft alleen niet met Jan en alleman, wel met de mensen die het Home Team vormen. Zij zijn cruciaal voor een goed verloop van de behandeling en de periode erna. Het heeft dus niet met schaamte te maken, maar met het beslismoment. Daarnaast zijn er ook mensen die het zich door hun functie of rol in de maatschappij niet kunnen veroorloven bekend te maken dat ze verslaafd zijn.

Ik vind het behoorlijk arrogant om voor anderen te beslissen en te zeggen; "wij weten wat goed voor je is. Dat kan echt niet meer anno 2012.

Linda: Een behandeling bij The Home Clinic wordt niet vergoed* en kost rond de 4500 euro. Dat is niet voor iedereen op te brengen. Maakt het dat niet elitair?

Annette: Ja, dat is het inderdaad en dat vinden we jammer. We hebben geprobeerd onze behandelingen bij een zorgverzekeraar onder te brengen, maar dan moesten we te veel concessies doen aan kwaliteit en inhoud. Aan de andere kant; als wij afhankelijk worden van een verzekeraar zouden we überhaupt nooit zeker zijn van het niveau dat wij willen leveren. Budgetten, bezuinigingen of wijzigingen in de basisverzekering hebben meestal geen gunstige invloed. We zijn een kleine organisatie met als ideaal iets toe te voegen aan de zorg. Ondanks dat we misschien een elitaire groep zijn, hoop ik dat andere hulpverleners zien waar we mee bezig zijn en geïnspireerd raken. Niet alleen in de verslavingszorg, ook daarbuiten. De manier waarop in de hele medische wereld met patiënten wordt omgegaan, mag wel wat respectvoller. Ik vind het behoorlijk arrogant om voor anderen te beslissen en te zeggen; "wij weten wat goed voor je is". Dat kan echt niet meer anno 2012."

Linda: Genetische aanleg, (hersen)ziekte, gedragsstoornis, slechte gewoonte of gebrek aan wilskracht. Verslaving kent veel beschrijvingen, terecht of onterecht. Wat is een verslaving volgens jou?

Annette: Ook in de psychologie erkennen we duidelijk dat verslaving een biologische oorsprong heeft. Het is een hersenziekte. Gebrek aan wilskracht is een symptoom van die ziekte. Je bent letterlijk slaaf, geketend aan een middel. Wanneer je zegt dat verslaving gebrek aan wilskracht is, ontken je dat die ketenen bestaan. Dat is funest voor de persoon aan wie je het toeschrijft. Een verslaving is niet persoonlijk te attribueren. Toch doen mensen dat vaak wel. Het is een mechanisme dat er bij insluipt. Een van de taken van The Home Clinic is om mensen in de omgeving van de cliënt zich daar bewust van te maken. De cliënt heeft een ziekte, dat kun je hem niet kwalijk nemen. Wel kunnen we er samen aan werken die ziekte onder controle te houden."

*Toelichting: Dit interview vond plaats in 2012. Sinds die tijd is er veel veranderd. De behandeling binnen The Home Clinic wordt nu volledig vergoed vanuit de basisverzekering.